Hoe je het draait of keert: het Eurovisiesongfestival is veel meer dan artiesten die voor landen zingen. In Eurovision Basics leggen we elke week een term uit die – frequent of minder frequent – u moet kennen om een Songfestivalexpert te worden. Met vandaag: het orkest.

Het orkest is een groep van muzikanten die verscheidene instrumenten speelt. Tot op de dag van heden is het orkest te horen op het Eurovisiesongfestival in verscheidene inzendingen, maar het orkest dat echt ter plaatste live muziek speelt is al twintig edities afwezig. Hoe komt dat? We duiken terug de geschiedenis van het Eurovisiesongfestival in!

De beginjaren

In het begin waren er geen regels over het gebruik van muziek op het festival. Enkel voor de vertolkers was er een regels: ofwel kom je alleen, ofwel kom je in duo. Toch werd stilzwijgend ook de regel van het orkest opgevolgd: het lied moest begeleid worden door het orkest dat de gastomroep verzorgde. Enkel de conducteur (of: dirigent) moest worden afgeleverd door de delegatie. Mocht dat niet lukken, werd de conducteur van de gastomroep aangesproken.

Na enkele jaren werd het orkest ingeschreven in het reglement. De orkestleiders waren in eigen land vaak beroemdheden. Zo ook de Belgische conducteur Francis Bay. Steevast werd voor het optreden ook de conducteur aangekondigd door de presentator van dienst of via een pancarte.

In 1972 vroegen de leden van de Britse Band The New Seekers toestemming aan de EBU om stukken vooraf opgenomen toe te voegen aan het optreden. Dat mocht uiteindelijk niet van de organisatie omdat het oneerlijk zou zijn ten opzichte van de andere landen. De gitaristen moesten tijdens het optreden dan ook vaak richting de orkestleider kijken.

De tape doet zijn intrede.

Een jaar later worden er dan toch toegevingen gedaan door de organisatie en mocht er in bepaalde gevallen gebruik worden gemaakt van vooraf opgenomen stukken. Het lied moest namelijk kunnen worden nagespeeld door muzikanten (lees: geplaybackt) en mocht dus niets ‘onmogelijk’ bevatten. Dat gebeurde al meteen in 1973 door de beroemde Cliff Richard. Zijn band The Shadows deed alsof het op de instrumenten speelde, maar het orkest speelde wel echt.

Datzelfde jaar nog een primeur voor het orkest, want voor het eerst zou een vrouw het orkest aansturen. Israël maakte dat jaar zijn debuut en koos voor Nurit Hirsh om het orkest te begeleiden. Ook Zweden liet een vrouw het orkest leiden met Monica Dominique. In 1985 volgde de derde (en laatste) vrouw die dit zou doen: de Zwitserse Anita Kerr.

ABBA kende in 1974 succes met een grotendeels vooropgenomen versie van “Waterloo”. Er werden enkel subtiele elementen van het orkest toegevoegd, dat werd geleid door een dirigent verkleed in Napoleon. Pas in 1979 zou een inzending volledig on tape worden gebracht: de Italiaanse band Matia Bazar liet het orkest achter zich liggen.

Minder belang voor het orkest

In de jaren negentig deed de Duitse delegatieleider Jürgen Meier-Beer het voorstel om het orkest volledig te laten varen. Het festival moest dringend een jonger publiek aantrekken en daar hoorde een orkest volgens hem niet meer bij. De EBU wil daar de eerste jaren niets van weten. Maar door het opkomen van commerciële televisie en een dalend kijkcijfer van het festival, doet de organisatie in 1997 dan toch een toegeving.

De stukken moeten namelijk niet meer volledig kunnen worden nagespeeld door een orkest. Moderne dancemuziek kan dus zijn intreden doen en het orkest verdwijnt meer en meer naar de achtergrond in. In 1997 deden vier landen al geen beroep meer op het orkest en een jaar later waren dat er al zes. Zo werden de Belgische inzending van 1998 en de winnende Israëlische inzending dat jaar niet meer begeleid door een orkest.

1998 zou het eerste jaar worden met een winnaar die volledig gebruikt maakte van on tape én – zonder dat men het wist op dat moment – het laatste jaar met een orkest.

Het orkest verdwijnt.

Nadat kort na het festival van 1998 duidelijk werd dat de taalregel werd afgeschaft, verscheen in het najaar het nieuwe reglement met het voorlopige einde van het orkest.

De organisatie is niet verplicht om een orkest te voorzien. Als het niet de intentie heeft om dit te doen, moet het de EBU niet later dan 31 augustus inlichten.

(Rules of the 44th Eurovision Song Contest, 1999)

De gastomroep moest volgens het reglement dus geen orkest installeren indien het dit niet wilde. IBA kondigde dit alvast aan te doen in 1999, omdat er geen ruimte was in de zaal voor het orkest. De jaren gingen voorbij met hetzelfde regeltje in het reglement en telkens bedankte de organisatie voor het orkest.

In 2004 verdween het onderdeel uit het reglement en kwam het dus tot een definitief einde van het orkest op het Eurovisiesongfestival.

Het orkest na 1998

Toch werd er regelmatig nostalgisch naar (een vorm van) het orkest teruggegrepen. Zo mocht het gelauwerde Nederlandse Metropole Orkest optreden tijdens de halve finales in 2008, echter in een geplaybackt versie. In 2015 werd dan weer het ORF Radio-Symphonieorchester betrokken bij de opening van de eerste halve finale en de finale.

De EBU besteed tegenwoordig nog wel aandacht aan jonge muzikanten die een instrumenten bespelen via Eurovision Young Musicians, een tweejaarlijks festival.

Dit artikel werd grotendeels geschreven met de informatie uit “And the conducter is” en is afkomstig van Bas Tukker, Edwin van Gorp en Tin Španja

Volgende week in Eurovision Basics: de jury.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.